Provincie is op zoek naar Molenbekers

Een merkwaardig stukje erfgoed

Molenbekers zijn intrigerende parels van verfijnd edelsmeedwerk. Het zijn prachtige kunstvoorwerpen die ook een licht werpen op de vrijetijdsbesteding in de kringen van de burgerij of van roemrijke organisaties zoals schuttersgilden.

De oudst gekende exemplaren dateren van het einde van de 16de eeuw. In de 17de en 18de eeuw kende de molenbeker in de betere kringen een hype. Er zijn twee soorten molenbekers, enerzijds de windmolenbeker en anderzijds de watermolenbeker.

Net als elke andere beker is de molenbeker bedoeld als drinkgerei. Maar anders dan bij het gewone drinkgerei heeft de beker geen platte bodem, maar een 'handvat' in de vorm van een molen. Ongetwijfeld fraai, maar niet praktisch uiteraard als de drinker de beker wil neerzetten. Daarvoor is maar één mogelijkheid: omgekeerd, rustend op de drinkrand. Dus de beker moet leeggedronken zijn alvorens die neergezet kan worden. De molenbekers vormen dus een bijzondere variant van de zogenoemde 'drinkuits'. De molenbeker leidde bovendien tot een bijzondere vorm van vermaak. Door een blaaspijp kon het gevlucht van de molen of het rad van de watermolen in beweging worden gezet. Het was dan zaak de beker uit te drinken voor de wieken of het rad stilstonden. Zoniet kon een vooraf afgesproken 'straf' opgelegd worden. De windmolenbekers waren vooral gegeerd in de Nederlanden en in het noorden van Frankrijk. De watermolenbekers treffen we vooral aan in Duitsland en Oostenrijk.

Molenbekers gezocht

In het verlengde van de zilvertentoonstelling Gents zilver in Laarne en de inventarisatie van de zilvercollectie D'Allemagne, bewaard in het kasteel van Laarne, verricht het provinciebestuur in samenwerking met het Mola-Provinciaal Molencentrum in Wachtebeke en het Provinciaal Zilvermuseum Sterckshof (Deurne) een uitgebreid wetenschappelijk onderzoek naar de molenbekers. Momenteel worden die bekers actief opgespoord. Zo blijkt alvast dat molenbekers tot de pronkstukken behoren van verzamelingen van internationaal gekende musea zoals het British Museum en het Victoria & Albertmuseum in Londen, het Flagler Museum in Palm Beach Florida, het Museum of Glass in Corning New York, het Kremlin Museum in Moskou, het Rijksmuseum in Amsterdam, het Kunsthistorisches Museum in Wenen of het Museum für Kunst und Gewerbe in Hamburg. In twee Oost-Vlaamse musea, meer precies in Deinze en in Oudenaarde, kan ook een molenbeker bewonderd worden. Uiteraard worden ook de molenbekers in private verzamelingen in dit wetenschappelijk onderzoek betrokken.

Dit project zal uitmonden in een wetenschappelijke monografie over molenbekers waardoor meteen een leemte in het kunsthistorisch, heemkundig en volkskundig onderzoek zal worden ingevuld. Meteen ook een warme oproep om het provinciebestuur te contacteren mocht je informatie hebben over molenbekers.

Wil je meer informatie of werk je graag mee aan dit wetenschappelijke project, neem dan gerust contact op met Ignace Van Driessche.

Contact

dienst Erfgoed
PAC Het Zuid
Woodrow Wilsonplein 2
9000 Gent